KÜLTÜR - SANAT
Giriş Tarihi : 01-11-2021 18:24   Güncelleme : 01-11-2021 18:24

MESTANLI'NIN İŞGALİ

Mestanlı, Balkan yarımadasının Güneydoğu ucunda uzanan Rodop dağları üzerinde yer alır.

MESTANLI'NIN İŞGALİ

MESTANLI'NIN İŞGALİ
( Birinci Bölüm Mestanlı'nın Geçmişi)

Mestanlı, Balkan yarımadasının Güneydoğu ucunda uzanan Rodop dağları üzerinde yer alır. Osmanlı döneminde birkaç asır boyunca Sultanyeri olarak adlandırılan bölgenin idari merkezi yapıldı. Mestanlı, geçmiş tarihinde birçok olaylara tanıklık etmişti. İyi günler çabuk unutulmuş, kötü günleri ise halkın hafızasına kazınmıştı. O kötü günlerin en acısı, I. Balkan Savaşı günlerinde- 4 Kasım 1912' de yaşandı.
 O felaket günlerinde yaşananlar unutulmadı.  İşgal sırasında işlenen cinayetler unutulacak cinsten değildi. Bu yüzden halkın gönlünde yas, gözünde de uzun yıllar yaş vardı. 
Yüzde 90' ı Türk ve Müslüman olan bir yerde, umarım yerel yöneticiler bu kara günü "Kurtuluş günü" olarak kutlamaz İbadet merkezlerimizde katledilen binlerce şehitlerimiz için dualar edilir

 General Genev tarafından bölgemize sürülen Makedon, Ermeni ve Bulgar Gönüllü Birliklerinin harekatı  ve yaptıkları, İkinci bölümde ilginize sunulacaktır. Mestanlı yöresinin önemini daha iyi kavrayabilmenizi sağlamak için Mestanlı'nın geçmişini kısaca hatırlatmayı uygun buldum.

Mestanlı yöresine İlk Osmanlı akıncıları geldiğinde, bölge Bizans' ın elindeydi.  Bölgede hak iddia eden Sırp Kralı Duşan ve bazı Bulgar çeteleri de vardı. Onların saldırılarından bölgeyi korumak amacıyla 1340' larda Yohan Kantakuzenos ile Sultan I. Murat arasında bir Antlaşma imzalanmıştı. Bu şekilde Balkanlar'a ayak basmamız ve yerleşmemiz kolaylaştı.
Bulgar tarihçiler, bu toprakların kendilerine ait olduğunu göstermek için Momçil Voyvoda' nın buradaki varlığından güç almaktadır.(Osmanlı tarihçisi Enveri'ye göre O,  7 Haziran 1354'te Umur Bey'in akıncıları ile girdiği bir savaşta öldürülmüştü. Bazı kişiler, onun halk kahramanı olmadığını, adi bir çapulcu olduğunu öne sürmektedirler. T. Koruevin Momçilgrad adlı  kitabına bakınız, sayfa 142). 
Bölgenin Osmanlı akıncıları tarafından ele geçirilmesi, 1371' de yapılan Çirmen savaşını izleyen yıllardan sonra oldu. 1380' lerde Sait Baba komutasında hareket eden Osmanlı Akıncı birlikleri Kırcaali yönünden güneye ilerleyerek önce Mestanlı'yı, ardından Kızılağaç çayı çevresini, sonra da Koşukavak yöresini ele geçirmişlerdi. ( Burada Sait Baba Hocaköy deki  çatışmada aldığı ölümcül yara sonucunda şehit düştü. Türbesi Koşukavak yakınında bulunur.)

Bölge, Sultan'ın malı sayıldı.Adına da Sultanyeri
dendi. Önce Koşukavak, daha sonra da önemli yolların kesiştiği Mestanlı, bölgenin idare merkezi yapıldı. İlk başlarda Gelibolu Sancağı ile ilişkilendirilen bölge, sonraları Edirne Vilayeti Filibe Sancağına bağlanmıştı.

1878' de Osmanlı- Rus savaşı sonrasında Osmanlı'nın Balkanlar'daki sınırları değişti. Bulgar Prensliği ve Filibe merkezli Özerk Doğu Rumeli  Eyaleti düzenlendiğinde, Mestanlı Kazası 1881'de Gümülcine Sancağına bağlandı.

1885' te Bulgar Prensliği Doğu Rumeli ile birleşince bölgede haritalar bir kez daha değişti 1886' da Tophane Antlaşmasıyla resmiyet kazandı. Kırcaali de Hasköyden ayrılıp Mestanlı kazasına bağlandı.
Bu idare yönetim şekli I.Balkan Savaşına kadar
devam etti. 
O günlerde, Mestanlı, 160- 170 evden oluşan bir büyükçe köydü. 1912 yılında Sultanyeri Kazasının nüfusu da şöyleydi:

Türk- 35591, Pomak- 3045, Hıristiyan(Bulgar, Rum)-613. Toplam nüfus 39249.(H. Karamanc).
Şavas başında 4 Kasım 1912' de Mestanlı işgal edildiğinde Kaza yönetiminin başında Müdür olarak Süleyman Ağa bulunuyordu.

18 Ağustos1913'te büyük bir mucize yaşandı. Mestanlı, Eşref Kuşçubaşı komutasında Emirberler Fedaileri tarafından  özgürlüğüne kavuşturuldu.
31 Ağustos'ta kurtarılan Gümülcine merkezli Batı Trakya Türk Cumhuriyeti'nin bir parçası oldu. Mestanlı semalarında üç renkli yeşil siyah beyazlı, ay yıldızlı Türk bayrağı dalgalandı.

Osmanlı'nın halkına ihaneti bitmemişti. 29 Eylül 1913' te buna bir yenisini daha ekledi. Asırlarca vatan bildiğimiz topraklar Cemal Paşa'nın aracılığında Bulgaristana, General Lazarov' a teslim edildi.
Balkan savaşları bu şekilde sona erdi. Fakat Mestanlı yöresinde yaşayan Türk ve Müslüman halkın çileleri bitmedi. Bundan sonraki gelişmeleri de kısaca özetleyelim:

Mestanlı yöresi 1913 - 1919 yıllarında Bulgar  yönetiminde kaldı.
Birinci Dünya Savaşı'nın kaybedenleri safında yer aldı. Bulgaristan'ın elinden alınan bu topraklar Fransız kontrolünde geçti. Mestanlı semalarında üç renkli Fransız bayrağı dalgalandı. Ceplerde de Fransız Frangı taşındı.

27  Kasım 1919' da imzalanan Neuily Antlaşması, Mestanlı yöresini Batı Trakya'dan ayırdı. Fakat  yörenin Batı Trakya ile ilişkileri henüz bitmedi.
Mayıs 1920' de Batı Trakya'da yapılan bir hileli Referandum sonucu bölge Yunanistan'a bırakılmıştı. Bölge halkı bu oldu- bittiyi içine sindiremedi. Osmanlı Subayı Fuat Balkan komutasındaki silahlı birliklerine 600 civarında Mestanlı fedaisini katarak direnişe destek oldu. 
Daha önce Yaver Paşa'nın karargah kurduğu Bektaşlar köyü ( Mestanlı'nın 4- 5 km güneyi), bu sefer Fuat Balkan'ın karargah merkezine dönüştü. Anadolu'yu işgale kalkışan Yunan birliklerine karşı buradan silahlı birlikler sevk edildi. Doğu Trakya yı işgal kalkışan  Yunan birliklerinin önü kesildi. Araç gereç ve askeri muhimmatına önemli ölçüde zarar verildi.
Mestanlı, bu direniş sonucu tekrar Batı Trakya ile birleşemedi. Fakat dolaylı yönden Yunan ordularına karşı girdiği çatışmaları sayesinde Ana vatanın Milli Kurtuluş savaşına destek vermiş oldu. Bu sebeple Mestanlılar olarak bu isimsiz kahramanlarımızla gurur duymaktayız. 

1920-Mestanlı Bulgar yönetimine geçti. Sancak ilan edildi ve kendisine idari görevler yüklendi.

1922- Kırcaali, Hasköy sancağında ayrıldı. Kaza merkezi olarak Mestanlı'ya bağlandı.

1923, Mollov ve Kafandaris arasında imzalanan Yunan- Bulgar Antlaşmasından sonra Mestanlı Batı Trakya'dan  göç ettirilen Bulgar göçmenleri ile tanıştı.

1Temmuz 1933, Mestanlı sancağı kapatıldı. Eski Zağara Bölgesi'nin Kaza merkezi yapıldı.

21 Eylül 1934, Mestanlı adı Momçilgrad olarak değiştirildi. Bulgarlaştırmada yolunda önemli bir aşama sağlandı. Sonraki yıllarda köy adları da değiştirilerek bölgenin  Bulgarlaştırılmasına başlandı.

1936' ya kadar köy statüsünde olan Mestanlı, resmen kasaba ilan edildi.( Ardenska Duma, sayı 298, 31 Temmuz 1936).

9 Eylül 1944, Mestanlı yeni bir sosyalist rejim yönetim şekliyle idare edilmeye başlandı.

1950, Bölge sistemi uygulamasından vaz geçildi. Mestanlı, Kaza merkezi olarak Hasköy sancağına bağlandı.

1959, Mestanlı, yeni oluşturulan Kırcaali sancağına bağlandı.
Yeni neslin yakın zamanlardaki gelişmelerden haberdar olduğunu düşünerek yazıma burada son veriyorum. 
Bir sonraki paylaşımım General Genev Tümeni ve Gönüllü Birliklerinin Mestanlı Harekatı konusunda olacaktır.

 

Kaynak :